دوره متوسطه دوم پسرانه - سبزوار
امروز    ساعت:
ویژه ها
نظر سنجی
مقالات اساتید ---> مقاله ي روشهاي تربيتي در صحيفه سجاديه { ---------- }
بسمه تعالي مقاله ي روشهاي تربيتي در صحيفه سجاديه گردآورنده: جواد رحيمي دبير دبيرستان غيردولتي امام حسين(ع) سبزوار روش هاي تربيتي در صحيفه سجاديه روشهاي تربيتي حالت رفتاري و عملكردي دارند كه در مقام عمل، نسبت به مباني و اصول، كاربردي تر هستند و يا حد فاصل مباني و اصول از يك سو و اهداف از سوي ديگرند و از اين منظر مي توان روشهاي تربيتي از ديدگاه معصومين را مبتني بر اصول و اساس مكتب اسلام دانست. امام سجاد(ع) در دعاها و فرازهاي صحيفه سجاديه، كه در آن دنيا گذرگاه و وسيله اي براي رسيدن به مقصد معرفي شده،به ذكر برخي از روشهاي تربيتي براي خدا گونه شدن انسان خاكي اشاره دارند از قبيل: ذكر خدا، توبه، كم شمردن خوبي ها، زياد شمردن بديها، يادآوري نعمتها، احترام و تكريم، رفق و مدارا، احسان در برابر بدي. اينك توضيح و تبيين برخي از اين روشها عبارتند از: 1ـ روش شناختي اين دسته از روش ها مرتبط به بعد شناختي انسان مي شود. نقش اين دسته از روش هاي تربيتي ارائه بينش و شناخت صحيح به انسان است تا از خطاها و اشتباهات وي جلوگيري كند. روش هاي تربيتي، كه در اين دسته مورد بررسي قرار مي گيرد، عبارتند از: الف: روش اعطاي بينش كه خود سه قسم مي باشد: 1ـ بينش در مورد دنيا. 2ـ بينش در مورد حقيقت انسان. 3ـ بينش در مورد مرگ و معاد. ب: روش ياد خدا. بينش در مورد دنيا: برخي افراد با بينشي مادي به دنيا مي نگرند و گمان مي كنند كه جز زندگي دنيا كه در آن زنده مي شوند و مي ميرند زندگي ديگري وجود ندارد‏‏؛ از منظر ديني با چنين ديدي به دنيا نگريستن خطايي است كه خطاهاي فراوان ديگري در اعمال و رفتار انسان به دنبال خواهد داشت. پوچ انگاري دنيا و زندگي در آن، كه به نوبه خود آثار بسيار سويي در اعمال و رفتار انسان مي گذارد، از جمله اين خطاهاست. نگريستن به دنيا با چنين ديدي انسان را به نااميدي و ياس مي كشاند، و در نتيجه، قدرت تفكر و انديشيدن در مورد خويش، و جبران اشتباهات را از انسان مي گيرد. نظام تربيتي صحيفه براي آن كه از چنين بينش غلطي جلوگيري كند، با ارائه بينش صحيح به اصلاح رفتارهاي انسان مي پردازد. در صحيفه سجاديه، زندگي انسان منحصر به زندگي دنيا نمي شود، بلكه در وراي آن، يك زندگي جاودانه براي انسان وجود دارد كه رابطه آن دو، رابطه راه ومقصد است يا رابطه وسيله و هدف. با چنين بينشي زندگي دنيا هدف دار مي شود و از يك رنگي و يك نواختي خارج مي شود. بنابراين، انسان بايد با سعي و تلاش روزافزون در دنيا، آخرت خويش را آباد سازد. حضرت امام سجاد(ع) در صحيفه سجاديه درباره دنيا مي فرمايد: آنچه از كالاي دنياي نابود شدني از من گرفتي پس (عوض و به جاي ) آن را درگنجينه هاي خود ( در آخرت ) كه هميشگي است برايم اندوخته نما و آنچه از مال و داراي دنيا كه به من ارزاني داشته اي، و آنچه از كالاي آن كه براي من پيش انداخته اي وسيله رسيدن به جوار ( رحمت ) خود و پيوستن به قرب خويش گردان. حضرت امام سجاد(ع) در دعاي فوق به بيان اين كه زندگي دنيا، فاني وراي دنيا آخرتي است كه مقصود اصلي است و انسان بايد براي آخرت تلاش بكند تا بتواند به مقام قرب الهي نايل آيد، به ارائه بينش صحيح نسبت به دنيا پرداخته است. در نظام تربيتي صحيفه، دنيا گذرگاه و وسيله اي براي رسيدن به مقصد است. لذا امام سجاد(ع) پيرامون روزي دنيوي و درخواست آن از خداي بزرگ، به پيشگاهش عرضه مي دارد: و مرا از كسب و روزي بدست آوردن با رنج، بي نياز كن، و بي حساب روزي ده، تا از عبادت و بندگي تو براي به دست آوردن روزي بازنمانم. در اين دعا امام (ع) دنيا را براي طاعت و بندگي خداوند مي خواهد نه براي خود دنيا. 2ـ روش گرايشي اين دسته از روش ها مرتبط به گرايشي انسان مي شود و نقش اين دسته از روش هاي تربيتي هدايت و كنترل گرايش ها از انحراف است. روش هاي تربيتي كه در صحيفه سجاديه در اين زمينه مورد بررسي قرار مي گيرد عبارتند از: روش هاي توبه؛ روش كم شمردن خوبي ها و زياد شمردن بدي ها؛ روش يادآوري نعمت ها. روش توبه. يكي ديگر از روش هاي اصلاح و تربيت در صحيفه سجاديه ، روش« توبه » است. امام سجاد(ع) در صحيفه سجاديه در دعاهاي فراواني از جمله با اختصاص دادن دعاي سي و يكم به « توبه» و دعاهاي فراواني از جمله با اختصاص دادن دعاي سي و يكم به « توبه » و دعاهاي فراواني از جمله با اختصاص دادن دعاي سي و يكم به « توبه » و دعاهاي ديگر نظير دعاي « طلب مغفرت» ، دعاي « طلب عفو» و دعاي « پناه بردن به خدا» به روش فوق اشاره دارد و در يك مورد به روشني توبه را باعث صلاح و رفع فساد در انسان ها معرفي مي كند، آنجا كه مي فرمايد: اي آنكه اصلاح تباهي هاي ايشان را به وسيله توبه خواسته اي. توبه آن گونه كه امام سجاد(ع) فرموده اند: نوعي توفيق الهي است. كه انسان گناهكار به آن دست مي يابد و از طريق آن، به مقام غفاريت حق تعالي پناه مي برد و حالت استغفار و آمرزش واقعي را تحصيل مي كند، و دل خود را تطهير مي كند. و بر ترك آنچه از او رفته است، عزم نموده و تلافي و تدارك تقصير گذشته مي كند و از دوري ساحت ربوبي به نزديكي باز مي آيد. حضرت امام سجاد(ع) مي فرمايد: بار خدايا به سوي تو، توبه و بازگشت مي نماييم، توبه كسي كه در رجوع به گناهي را در دل نمي گذارند، و پس از توبه در گناهي باز نمي گردد، توبه خالصي كه از شك و دودلي پاكيزه باشد، پس آن را از ما قبول فرما، و از ما راضي و خشنود شو، و ما را بر آن ثابت و پابرجاگردان. اساسا ملاك تشريع توبه، در نظام تربيتي اسلام رهايي از هلاكت به سبب گناه و نجات از تباهي حاصل از معصيت است، زيرا توبه وسيله رستگاري و مقدمه دستيابي به سعادت است بعلاوه، توبه وسيله حفظ روح اميدواري در انسان است. چنان كه امام (ع) مي فرمايد: از تو نوميد نمي شود. در حالي كه در توبه و بازگشت به سوي خود را برويم گشوده اي. مادامي كه انسان روح نشاط و اميد به نجات دارد، در راه تربيت خود عزم مي نمايد و جديت به خرج مي دهد، اما اگر روح ياس و نااميدي بر او چيره شود و راه نجات و اصلاح و تربيت را بر خود بسته ببيند، در عمل به سستي و ناتواني و پستي كشيده مي شود تا جايي كه خود را تا مرز تباهي و هلاكت پيش مي برد؛ و تنها راه درمان آدمي از اين بيماران مهلك، توبه است. بنابراين توبه به عنوان يك روش تربيتي با دميدن روح اميد در كالبد مايوس و خسته انسان، انگيزه اصطلاح رفتارها را در فرد ايجاد و تقويت مي كند. پس روش تربيتي فوق از جهت انگيزه اصلاح و تربيت در انسان، يك روش گرايشي به شمار مي آيد. 3ـ روش رفتاري اين دسته از روش ها نيز به بعد رفتاري انسان مرتبط مي شود و نقش اين روشهاي رفتاري به اهداف موردنظر مربي دست يابد. اين دسته از روش ها عبارتند از: روش نيكي در برابر بدي، روش رفق و مدارا با والدين و با همسايگان و روش تكريم و احترام. از بين روشهاي رفتاري فوق براي نمونه به « روش نيكي در برابر بدي» مي پردازيم. روش نيكي در برابر بدي: در تعليم و تربيت، تنبيه و تشويق دو روش براي تربيت و اصلاح رفتارهاي انسان به شمار مي آيند. بدين صورت كه خطاكاران را تنبيه و افراد خوب را تشويق مي نمايند. اسلام نيز هر دو روش را مجاز مي داند و هريك را در جاي خودش مفيد ولازم مي شمارد. البته، تشويق هميشه بر تنبيه مقدم است، و مادام كه از تشويق بتوان استفاده كرد، نبايد به تهديد و تنبيه توسل جست. حضرت امام سجاد(ع) در صحيفه سجاديه راه ديگري نيز براي اصلاح بديها معرفي نموده و ان عبارت است از « احسان در برابر بدي.» در فرازهاي فراواني از صحيفه سجاديه امام(ع) با توجه به اصل تكريم و احترام به شخصيت انسان ها سفارش مي كند، با افرادي كه خطاكار هستند، با احسان و نيكي رفتار شود، به جهت اين كه انسان قابل احترام و داراي جايگاهي رفيع در بين ساير مخلوقات است، بنابراين، بايد برخورد با آنها بر اساس احترام و تسامح و گذشت باشد. امام(ع) در اين زمينه مي فرمايد: بار خدايا مرا بر آن دار كه بدكردارشان را به نيكي پاداش دهم، و از ستمكارشان به عفو و بخشش درگذرم، و درباره همه ايشان خوش گمان باشم و با نيكويي همه آنها را سرپرستي نمايم و با پاكدامني چشمم را از آنان بپوشانم، و با فروتني با آنها نرم باشد، و با مهرباني بر گرفتارانشان رقت داشته دلجويي كنم، و در پنهاني و پشت سر، دوستي را براي آنان آشكار سازم و با پاكدامني نعمت هميشگي را نزد ايشان دوست بدارم، و آنچه براي خويشان خود واجب و لازم مي دانم درباره ايشان لازم دانم، و آنچه براي خواص و نزديكان رعايت داشته در نظر دارم براي ايشان رعايت كنم. از دعاهاي فوق استفاده مي شود كه راه تربيت و اصلاح بدي ها منحصر به تنبيه و كيفر نيست، بلكه به وسيله بخشش و احسان نيز مي توان به اصطاح بدي ها پرداخت. چنان كه انسان خطاكار از كيفر عبرت مي گيرد و خطاهايش را ترك مي كند، گاهي اوقات از احسان ديگران نيز فطرتش بيدار مي شود و از كردار بد خود پشيمان مي گردد و به راه حق مي گرايد. انساني كه به شخص خطاكار احسان مي كند، برايش الگو مي شود و درس نيكوكاري مي دهد. بدين وسيله، وجدان او را بيدار و متاثر مي سازد، به طوري كه اظهار شرمساري مي كند. بنابراين، خود اين احسان، به عنوان نوعي تنبيه محسوب مي شود و طرف را به اظهار ندامت وادار مي نمايد. البته، كاربرد اين روش در همه جا و نسبت به هركس و در هر شرايطي صحيح و موثر نيست بلكه اگر درست انجام نگيرد ممكن است آثار سويي به همراه داشته باشد. مربي بايد موارد را خوب بررسي كند و هرجا كه صلاح دانست از اين روش استفاده كند. جواد رحيمي كارشناس ارشد فلسفه و كلام اسلامي منابع: 1ـ قرآن كريم 2ـ صحيفه سجاديه 3ـ مجموعه آثار شهيد مرتضي مطهري
عالي بسيارخوب متوسط ضعيف

اين سايت تا كنون 182327 بازديدكننده داشته است
© تمامی حقوق این پایگاه
متعلق به موسسه فرهنگی آموزشی
امام حسین علیه السلام می باشد